Een zwart kader of een zwarte markering in een pdf verbergt tekst alleen op het scherm. De tekst zit nog in het bestand en is meestal te selecteren, te kopiëren en terug te vinden met zoeken. Echt zwartlakken haalt de tekst onder het zwarte vlak weg. Test het resultaat altijd door de zwarte zone te kopiëren en te plakken, voor je het document deelt.
Wat is het verschil tussen zwartlakken en een zwart kader?
Een pdf is opgebouwd uit lagen: wat je ziet, en de tekst die daarachter zit. Teken je in een gewone pdf-lezer een zwarte rechthoek over een naam, of markeer je die naam in het zwart, dan voeg je een laag toe. De tekst eronder blijft staan.
Bij echt zwartlakken verdwijnt de tekst zelf uit het bestand. Het zwarte vlak is dan alleen nog een teken dat er iets weggehaald is.
| Zwart kader of markering | Echt zwartlakken | |
|---|---|---|
| Tekst zichtbaar op het scherm | Nee | Nee |
| Tekst nog in het bestand | Meestal wel | Nee |
| Te vinden met zoeken | Meestal wel | Nee |
| Te kopiëren en plakken | Meestal wel | Nee |
Ons advies is eenvoudig: ga ervan uit dat een zwart kader niets verwijdert, tot je zelf getest hebt dat het wel zo is.
Waarom gaat zwartlakken zo vaak mis?
Omdat het resultaat er op het scherm perfect uitziet. Wie een document nakijkt door het te lezen, merkt niets. Het probleem wordt pas zichtbaar wanneer iemand de tekst selecteert of doorzoekt, en dat is meestal de ontvanger.
Daar komt Word nog bij. Een zwarte markering in een Word-document gaat mee bij de omzetting naar pdf, met de tekst eronder. Een verslag dat in Word netjes zwartgelakt leek, is na het opslaan als pdf nog altijd leesbaar voor wie kopieert.
Hoe controleer je of tekst echt verwijderd is?
Het kost een halve minuut, en wij zouden het bij elk gedeeld document doen:
- Open de pdf die je effectief gaat versturen, niet een tussenversie.
- Selecteer de tekst rond en over het zwarte vlak, kopieer ze en plak ze in een eenvoudige teksteditor.
- Zoek in de pdf met
Ctrl+Fnaar een woord dat zwartgelakt had moeten zijn. - Verschijnt de tekst bij stap 2 of 3, dan is ze niet verwijderd.
Kijk ook naar de bestandsnaam en de documenteigenschappen, zoals auteur en titel. Daar staan geregeld dezelfde namen als in de tekst, en die vergeet iedereen.
Wat vragen de AVG en de openbaarheidsregels in België en Nederland?
De AVG is de Nederlandstalige naam van de Europese GDPR, en ze geldt in België en Nederland op dezelfde manier. Ze zegt nergens letterlijk dat je moet zwartlakken. Artikel 5 vraagt wel dat je niet meer persoonsgegevens verwerkt dan nodig is voor het doel: dataminimalisatie. Deel je een verslag, besluit of dossier met iemand die bepaalde namen, adressen, rijksregisternummers of BSN-nummers niet hoeft te zien, dan horen die er niet in te staan. Ook niet onzichtbaar.
Voor overheden komt daar de openbaarheid van bestuur bij. Een burger kan documenten opvragen, en persoonsgegevens van derden maak je dan onleesbaar:
- Nederland: de Wet open overheid (Woo). Persoonsgegevens worden bij een Woo-besluit meestal gelakt op grond van artikel 5.1, tweede lid, onder e (de persoonlijke levenssfeer), vaak met die uitzonderingsgrond vermeld bij het gelakte vlak.
- Vlaanderen: het Bestuursdecreet regelt de openbaarheid van bestuur voor Vlaamse en lokale besturen. Ook daar is de bescherming van de persoonlijke levenssfeer een uitzonderingsgrond.
- Federale overheid in België: de wet van 11 april 1994 betreffende de openbaarheid van bestuur.
Toezicht gebeurt door de Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA) in België, met de Vlaamse Toezichtcommissie (VTC) voor Vlaamse overheidsinstanties, en door de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) in Nederland.
In al die gevallen geldt hetzelfde: een zwart kader waarachter de tekst blijft staan, is geen anonimisering. Wie het bestand ontvangt, heeft de gegevens nog. Twijfel je over wat weg moet, vraag het dan aan je DPO of je Woo- of openbaarheidscoördinator. Liefst voor je begint, niet nadat het document vertrokken is.
Zwartlakken is pas zwartlakken als de tekst ook voor een computer onleesbaar is.
Hoe lak je zwart met Conan Convert?
In Conan Convert kies je de conversie pdf → pdf (zwartlakken) en geef je de woorden of zinnen op die weg moeten. Convert lakt ze zwart in de pdf-uitvoer en verwijdert de tekst eronder. Dat gebeurt op je eigen computer, zonder upload, voor één bestand of voor een hele map tegelijk.
Een kanttekening die we liever eerlijk vermelden: zwartlakken is een pdf-conversie. Zet je Word .doc om naar .docx, dan blijft alle tekst in het document staan. Wil je een Word-bestand zwartlakken, zet het dan eerst om naar pdf en lak daarna zwart.
Veelgestelde vragen
Is lakken hetzelfde als zwartlakken?
Ja. In Nederland spreekt men meestal van lakken, zeker bij Woo-verzoeken. In Vlaanderen hoor je vaker zwartlakken of onleesbaar maken. Het gaat om hetzelfde: gegevens zo verwijderen dat ze niet meer te lezen of terug te halen zijn.
Is een zwarte markering in Word genoeg?
Nee. De tekst blijft in het document staan en gaat mee bij de omzetting naar pdf. Controleer het resultaat altijd met kopiëren en plakken.
Is zwartlakken hetzelfde als anonimiseren?
Niet altijd. Anonimiseren betekent dat iemand niet meer te herkennen is. Soms volstaat het niet om een naam weg te halen, omdat een functie, adres of datum de persoon nog verraadt. Zwartlakken is het middel, anonimiseren het doel.
Kun je zwartlakken ongedaan maken?
Niet als de tekst echt verwijderd is. Bewaar daarom altijd het originele document intern, en deel alleen de zwartgelakte versie.
Moet ik ook scans zwartlakken?
Ja, als ze persoonsgegevens bevatten. Bij scans met een tekstlaag van OCR geldt hetzelfde risico: de herkende tekst kan onder een zwart kader blijven staan.
Kan ik met Conan een hele map tegelijk zwartlakken?
Ja. Voeg de map toe in Conan Convert, kies pdf → pdf (zwartlakken) en geef de termen op. Convert verwerkt de map lokaal en toont per bestand het resultaat.
Kevin Van de Mieroop is zaakvoerder van A.N.T., het bedrijf achter Conan. A.N.T. werkt met overheden en organisaties aan digitale archivering, automatisering en informatiebeheer.