Een selectielijst bepaalt per categorie informatie of je die blijvend bewaart of na een vaste termijn vernietigt. Nederlandse gemeenten gebruiken de Selectielijst gemeenten en intergemeentelijke organen 2020 van de VNG. Elke categorie in die lijst combineert een procestype met een resultaat en krijgt een waardering (B of V) en een bewaartermijn. Vanaf 1 januari 2027 heet het instrument onder de Archiefwet 2026 een selectiebesluit. Op papier pas je de lijst per dossier toe. Op een netwerkschijf moet je eerst achterhalen bij welk proces en welk resultaat een bestand hoort, en daar zit het meeste werk.
Wat zijn een categorie, een waardering en een bewaartermijn?
De Selectielijst 2020 is opgebouwd rond processen. Ze kent 29 procestypen, van 1 Instellen en inrichten organisatie tot 29 Aangifte doen. Onder elk procestype staan resultaten: wat er aan het eind van het proces uitkwam. Zo valt onder 11 Toestemming verlenen onder meer verleend, geweigerd, ingetrokken en afgebroken. Een resultaat is soms verder uitgesplitst naar onderwerp. De combinatie, met een nummer als 11.1.6, is de categorie.
Elke categorie heeft twee eigenschappen:
- Waardering: B (blijvend bewaren) of V (vernietigen). Wat B krijgt, gaat na de overbrengingstermijn naar een archiefdienst.
- Bewaartermijn: hoe lang je V-informatie bewaart, en vanaf welk moment die termijn loopt. Dat moment heet de brondatum: meestal de afhandeling van de zaak, soms het einde van wat er verleend is.
Een voorbeeld uit de lijst zelf laat zien waarom de categorie zelden uit de documentsoort volgt. Neem vier besluiten die op een netwerkschijf allemaal als "vergunning" of "besluit" in een map staan:
| Document | Categorie | Waardering | Bewaartermijn |
|---|---|---|---|
| Omgevingsvergunning voor bouwen, verleend | 11.1.6 | B | blijvend |
| Aanvraag omgevingsvergunning, geweigerd | 11.2 | V | 5 jaar na afhandeling |
| Kapvergunning met herplantplicht, verleend | 11.1.12 | V | 1 jaar na het einde van de herplantplicht |
| Informatieverzoek van een inwoner, ingewilligd | 6.1.3 | V | 1 jaar na afhandeling |
Hetzelfde soort document, een vergunning, komt dus in drie categorieën terecht. Het verschil zit in het resultaat en het onderwerp. De verleende bouwvergunning bewaar je voor altijd; de weigering mag na vijf jaar weg. Wie op documentsoort waardeert, waardeert verkeerd.
Waarom is de selectielijst makkelijk op papier en moeilijk op een netwerkschijf?
De selectielijst gaat uit van zaken: een proces met een begin, een einde en een uitkomst. In een zaaksysteem liggen die gegevens vast. Het zaaktype wijst naar een procestype, het resultaat wordt bij het afsluiten gekozen, en de bewaartermijn rolt eruit.
Een netwerkschijf kent geen van die gegevens. Mappen volgen afdelingen, medewerkers of jaren: Vergunningen 2019, Projecten, Map van Ellen. In één map staan verleende en geweigerde aanvragen naast elkaar, met concepten, mails en scans ertussen. Een bestandsnaam als besluit_def_v3.docx vertelt niet of er iets verleend of geweigerd werd. En dat voor tienduizenden bestanden.
Een netwerkschijf is een verzameling werkbestanden met archiefstukken ertussen. Wie de selectielijst wil toepassen, moet eerst die archiefstukken vinden en per stuk de vraag beantwoorden die de lijst stelt: welk proces, welke uitkomst?
Hoe pas je de selectielijst in de praktijk toe: per map of per document?
Allebei, en de map bepaalt welke van de twee. De regel: een map die één zaak met één uitkomst bevat, is een dossier en waardeer je in één keer. Een map waarin zaken of uitkomsten door elkaar staan, waardeer je per document. Een werkwijze die op elke schijf werkt:
- Begin bij de afdeling. Een afdeling voert een handvol processen uit. Burgerzaken levert vooral producten en diensten, Vergunningen beslist op aanvragen om toestemming. Leg per afdeling vast welke procestypen voorkomen. Dat beperkt de keuze per bestand van 29 procestypen tot drie of vier.
- Zoek de dossiers. Mappen per aanvraag, per adres of per zaaknummer zijn bijna altijd dossiers. Waardeer die op mapniveau.
- Werk de rest per document af. Verzamelmappen, persoonlijke mappen en mappen per jaar vragen een categorie per bestand.
- Noteer twijfel als twijfel. Kun je het resultaat niet vaststellen, dan blijft de waardering op nog niet bepaald staan. Je vult niet de meest waarschijnlijke categorie in om de lijst rond te krijgen.
- Vernietig alleen volgens je eigen procedure. Een verklaring van vernietiging, goedgekeurd door je archivaris, en een controle op hotspots: gebeurtenissen die je gemeente heeft aangewezen, waardoor informatie die normaal weg mag toch blijvend bewaard wordt.
Over twijfel zijn we stellig. Bij twijfel vernietig je niets. Een stuk dat je te lang bewaart, kost wat opslag. Een stuk dat je te vroeg vernietigt, is voorgoed weg, en het blijkt altijd het stuk waar later om gevraagd wordt.
Wat verandert er met het selectiebesluit vanaf 2027?
Op 1 januari 2027 treedt de Archiefwet 2026 in werking. De selectielijst heet dan een selectiebesluit, en blijvend te bewaren informatie die vanaf dat moment ontstaat, gaat na tien jaar naar een archiefdienst in plaats van na twintig.
De VNG werkt aan het Selectiebesluit 2027 voor gemeenten. Het ontwerp lag tot 5 oktober 2026 in consultatie, en gemeenten machtigen de VNG om bij het besluit aan te sluiten. De VNG noemt als belangrijkste wijzigingen een nieuw onderdeel over datagericht werken, twee nieuwe procestypen en de aanpassing aan de nieuwe wet.
Wachten op het selectiebesluit heeft geen zin. De opbouw blijft dezelfde: procestype, resultaat, waardering en bewaartermijn. Het zware werk is vaststellen bij welk proces en welke uitkomst een bestand hoort, en dat werk doe je één keer. Wie het nu met de Selectielijst 2020 doet, zet de uitkomst later om naar de nieuwe categorieën. Wie wacht, begint in 2027 aan dezelfde schijf, met tien jaar minder tijd tot de eerste overbrenging.
Welke selectielijst gebruik je in België?
De VNG-lijst is Nederlands en geldt in België niet. Belgische organisaties werken met de lijst van hun eigen kader:
- Federale overheid, en gemeenten in Wallonië en Brussel: de Archiefwet van 24 juni 1955. Selectielijsten worden samen met het Rijksarchief opgesteld en zijn pas geldig na goedkeuring door het Rijksarchief. Overheidsarchief vernietigen mag niet zonder toestemming van de Algemeen Rijksarchivaris of diens gemachtigde. Het Rijksarchief publiceert de goedgekeurde lijsten op arch.be.
- Vlaamse en lokale besturen: het Bestuursdecreet van 7 december 2018 en het uitvoeringsbesluit van 10 mei 2019. Selectiecommissies, zoals de selectiecommissie Gemeenten, keuren de selectieregels en de vernietigingsaanvragen goed. De selectielijst voor Vlaamse gemeenten (versie december 2020) staat ook op de website van het Rijksarchief.
De moeilijkheid is in België dezelfde als in Nederland. Een lijst met reeksen en termijnen helpt weinig zolang niemand weet welke bestanden op de schijf bij welke reeks horen. Daarom werkt de aanpak per map of per document hier net zo goed.
Hoe helpt Conan bij het toepassen van de selectielijst?
In Conan Metadata ken je per map of per document een categorie toe, en Conan vult de rest in. Alles draait op je eigen computer.
- De VNG-lijst zit erin. De Selectielijst gemeenten en intergemeentelijke organen 2020 is meegeleverd, met trefwoorden per categorie. Je hoeft niets op te zoeken of over te typen.
- Voorstellen met zekerheid en redenering. Conan stelt per document een categorie voor en zegt hoe zeker dat is: Sterke aanwijzing, Voorstel of Twijfel, met de aanwijzingen waarop het voorstel steunt. Twijfel blijft twijfel. Een voorstel blijft een voorstel tot jij het overneemt, en zonder gekozen categorie blijft de waardering op nog niet bepaald staan.
- Waardering en bewaartermijn volgens MDTO. Kies je een categorie, dan vult Conan de waardering en de bewaartermijn in, met het moment waarop de termijn gaat lopen, in de velden van MDTO.
- Je eigen lijst. Werkt je organisatie met een eigen selectielijst, een Belgische lijst of straks het selectiebesluit? Importeer die uit Excel of CSV. Conan herkent zelf de kolommen, de nummering en de waardering; jij controleert dat.
- Een proefronde op je eigen documenten. Conan deelt een steekproef uit je project in. Jij bevestigt, kiest een andere categorie of slaat over. Aan het eind zie je hoe vaak Conan de juiste categorie koos, hoe vaak alleen het procestype klopte, en of een sterke aanwijzing ook echt vaker klopt dan twijfel.
- Voorgestelde trefwoorden. Woorden die in de titels van minstens drie documenten met dezelfde categorie terugkomen, en bijna nooit bij een andere, stelt Conan voor als trefwoord. Zo wordt de herkenning beter met elke keuze die je maakt.
Een hulpmiddel dat bij twijfel toch een categorie invult, maakt het werk van een archivaris slechter, omdat je dan elke waardering opnieuw moet controleren. Conan laat twijfel daarom staan waar ze hoort. Meer over hoe die voorstellen tot stand komen, lees je in classificeren met een lokaal taalmodel.
Veelgestelde vragen
Wat is de Selectielijst gemeenten 2020?
De Selectielijst gemeenten en intergemeentelijke organen 2020 van de VNG bepaalt voor Nederlandse gemeenten welke informatie blijvend bewaard wordt en wat na welke termijn vernietigd mag worden. Ze is in februari 2020 vastgesteld (Staatscourant nr. 11143), geldt vanaf 1 januari 2020 en verving de selectielijst van 2017.
Wat betekenen B en V in de selectielijst?
B staat voor blijvend bewaren: die informatie gaat na de overbrengingstermijn naar een archiefdienst. V staat voor vernietigen: die informatie mag weg zodra de bewaartermijn verstreken is en je organisatie de vernietiging heeft goedgekeurd.
Vanaf wanneer loopt de bewaartermijn?
Dat staat per categorie in de lijst. Meestal loopt de termijn vanaf de afhandeling van de zaak. Bij vergunningen en voorzieningen loopt ze vaak pas vanaf het einde van wat er verleend is, bijvoorbeeld het einde van een herplantplicht.
Moet ik elk bestand apart waarderen?
Nee. Een map die één zaak met één uitkomst bevat, waardeer je in één keer. Alleen mappen waarin verschillende zaken of uitkomsten door elkaar staan, vragen werk per document.
Wat doe ik als ik twijfel over een categorie?
Je noteert de twijfel en laat de waardering op nog niet bepaald staan. Je vernietigt niets waarover je twijfelt. Leg de twijfelgevallen daarna samen voor aan je archivaris.
Wat verandert er in 2027?
Met de Archiefwet 2026 wordt de selectielijst een selectiebesluit. De VNG werkt aan het Selectiebesluit 2027 voor gemeenten. Het principe blijft hetzelfde: procestype, resultaat, waardering en bewaartermijn.
Geldt de VNG-selectielijst ook in België?
Nee. Federale diensten werken met selectielijsten die het Rijksarchief goedkeurt. Vlaamse en lokale besturen vallen onder het Bestuursdecreet, waar selectiecommissies de selectieregels en vernietigingen goedkeuren.
Kevin Van de Mieroop is zaakvoerder van A.N.T., het bedrijf achter Conan. A.N.T. werkt met overheden en organisaties aan digitale archivering, automatisering en informatiebeheer.